İskenderiye Feneri

"Denizin tanrilari adina..." (Cnidianli Sostratus)
Simdi mimari bir harikadan söz edecegiz; Iskenderiye Feneri, her fener gibi denizcilerin limana güvenle dönmeleri için yapilmisti. Çaginda dünyanin en uzun yapisi olarak biliniyordu. Ama Fener'in gizemli yönü olan ünlü "Ayna" bilimcileri daha çok ilgilendirmektedir. Fenerin isigini yansitan aynanin 50 kilometre (35 deniz mili) uzakliktan görüldügünü kaynaklar yazmaktadir.
Yeri; Simdiki Iskenderiye kentinin önünde bulunan Pharos Adasi'nda.
Tarihi; Büyük Iskender'in ölümünden sonra kumandanlarindan Ptolemy Soter, Misir'i bir dönem yönetti ve Iskenderiye'nin kurulusuna tanik oldu. Kentin kiyisini Pharos Adasi yani Firavun Adasi kapatiyordu. Kiyida ve liman girisinde su alti çok tehlikeli oldugundan bir fenerin yapilmasi gerekliydi. Tasarim ve ilk çalismalar Ptolemy Soter'e aittir ama fener, oglu Ptolemy Philadelphus tarafindan bitirilmistir. Euclid'in çagdasi olan mimar Sostratus, fenerin ayrintili hesaplarini vermektedir. Fener, koruyucu tanrilara, Ptolemy Soter'e ve karisi Berenice'e adanmisti. Limanin girisini belirtiyordu. Içinde geceleri ates yakiliyor, gündüzleri ise günes isigi bir ayna yardimiyla yansitiliyordu. Fener, Eski Yunan ve Roma paralarinda gösterilmektedir. Araplar Misir'i ele geçirince Iskenderiye'yi ve iklimini çok begendiler ve fener yanmaya devam etti. Ama baskent Kahire'ye tasininca fenerin bakimi ihmal edildi ve kazayla dev ayna kirilinca da bir daha yenisi yapilamadi. MÖ 956'daki depremde fener zarar gördü ama yikilmadi. Fakat 1303 ve 1223'te Memlük Sultani Kayitbay Iskenderiye'nin savunulmasi için bir kale yaptirmaya karar vererek, yikik fenerin tüm taslarinin ve mermerlerinin kalenin yapiminda kullanilmasi emrini verdi.
Tanimlama; Yok olan alti harikadan en sonuncusu Iskenderiye Feneri'dir. Bugün yeri tam olarak bilinmiyor. Strabo'ya ve Romali tarihçi Küçük Pliny'e göre, kulenin disi tamamiyla beyaz mermerle kapliydi. Gizemli aynalarin yansittigi isigin onlarca kilometre uzaktan görüldügünü yine bu tarihçiler yaziyor. Bazi efsanelerde aynanin yansittigi günes isiniyla düsman gemilerinin yakildigi da yazmaktadir. 1166'da Arap gezgini Ebu Haccac el-Endülüsi feneri gezdi ve uzun uzun tanimladi. Modern uzmanlar, bu kaynaklardan yola çikarak, fenerin üç katli oldugunu söylüyor. En alt kat 55.9 metre yükseklikte ve kare seklindeydi. Ortasinda silindirik bir bölüm veya saft vardi. Karenin üstünde 18.30 metre eninde 27.45 metre yüksekliginde sekizgen bir kule, onun üstünde de 7.30 metre yüksekligindeki üçüncü kat bulunuyordu. Fenerin toplam yüksekligi 117 metreydi ve bu yükseklik günümüzdeki 40 katli binalara esittir. Ortadan geçen safta yakilan atesin yakiti konuluyordu. En tepede gizemli ayna duruyordu. Ilk yapiminda fenerin daminda veya tepesinde Tanri Poseidon'un bir heykeli vardi. Iskenderiye Feneri, sonraki yüzyillarda yapilan birçok fenere mimari örnek teskil etmistir. Bulundugu adanin Pharos sözcügü, Fransizca, Italyanca ve Ispanyolca'da "Fener" yerine kullanilmaktadir. Fenerin en büyük gizemi olan ayna hakkinda hiçbir bilgi bulunmuyor. Bu kadar büyük bir aynayi kimin, nasil yapabildigini ve hangi teknigin kullanildigini hala bilmiyoruz.

___________________________________________________________________________