Şişmanlık (obezite), sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Vücuttaki yağ miktarına ve dağılımına bağlı olarak yaşam kalitesi ve süresi olumsuz yönde etkilenmektedir. Bu durumu her birimizin aklına gelebilecek soruları ve rastlamış olabileceğiniz haberleri yorumlayarak, daha anlaşılır hale getirebiliriz.
Vücuttaki yağ miktarı nasıl artar ?
Gıdalarla alınan kalorinin, enerji sarfı ile yakılan kaloriden fazla olması, vücutta yağ dokularını artırır. Yani siz; yediğiniz gıdalardan kaynaklanan enerjiyi, kullanmazsanız bedeniniz bu enerjiyi yağa dönüştürüp depolar. Kilo almaya başlarsınız.
Bedenim besinlerden aldığım enerjiyi niye yakmıyor da yağ olarak depoluyor?
Size öyle mi geliyor?Yani sizce; bedeniniz nankörce yediklerinizi yakmayıp depoluyor ve sizin şişman olmanıza neden oluyor öyle mi? Bu beden öyle kusursuz bir makine, öyle olağanüstü bir oluşum ki siz onun hakkında ne kadar olumsuz düşünseniz de o yediklerinizi yakıyor. Hem de bir değil üç ayrı koldan. Şimdi bunun ayrıntılarına girelim. Eğer bu konuyu dikkatlice okur ve anlarsanız, işin büyük bir bölümünü çözmüş olacaksınız.
Vücudumuzun harcadığı enerjiyi belirleyen üç temel faktör: Bazal metabolizma hızımız, aktivite ile yaktığımız enerji ve yiyeceklerin termik enerjisi.Bunları da açalım.
1. BAZAL METABOLİZMA:
Vücut yüzeyi birimine göre hesap edilen, istirahat anında sarf edilen enerji miktarı diye adlandırılan bir tanımlama vardır ki; biz buna bazal metabolizma deriz. İstirahattayken diye belirtilme nedeni şudur: bedenimiz bir makine gibi biz fark etmesek ve hareket etmesek de çalışır. Bazal metabolizma hızı; yalnızca nefes alma kalp atışı, kan dolaşımı, vücut sıcaklığının belirli bir düzeyde tutulması gibi hayati fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için vücudun gereksinim duyduğu enerji miktarıdır. Vücudunuz ihtiyacı olan bu günlük enerjiyi aldığınız gıdalardan sağlar. Ama bu her vücut için belirli bir miktarın üzerine geçmez. Fakat bu hızı da etkileyen bazı faktörler vardır:
Yaş; Gençlerde bazal metabolizma hızı yüksek, yaşlılarda ise daha düşüktür.
Anatomik yapı;Uzun, ince yapılı kişilerde bazal metabolizma hızı daha yüksektir.
Hastalıklar ; Ateşli hastalıklar bazal metabolizma hızını arttırır.
Spor; Yağsız dokulara sahip kişilerde bazal metabolizma hızı yüksek, yağlı vücutlarda ise daha düşüktür.
Stres hormonları bazal metabolizma hızını arttırır.
Mevsim; Dış ortamın sıcak veya soğuk olması bazal metabolizma hızını arttırır.
Oruç veya şiddetli açlık durumunda bazal metabolizma hızı azalır.
Troid Bezi hastalıkları; Bir tiroid hormonu olan tiroxin bazal metabolizma hızının ayarlanmasında anahtar rolu oynamaktadır.Tiroxin üretimininin artması durumunda bazal metabolizma hızı da artmaktadır.
Çocuklar ve hamilelerde bazal metabolizma hızı yüksektir.
Bazal metabolizma için harcanan enerji;yakılan günlük vücut enerjisinin yaklaşık % 60-70?ini oluşturur.
2. FİZİKSEL AKTİVİTE İLE TÜKETİLEN ENERJİ
Vücudumuzun harcadığı enerjiyi belirleyen ikinci temel faktör fiziksel aktivite ile tüketilen enerjidir. Bu ağır bir spor egzersizinden, ev içinde yaptığınız işlere kadar her türlü aktivitenizi kapsar. Fiziksel aktivite ile tüketilen enerji,vücudun yaktığı toplam enerjinin % 20 - 30?unu oluşturur.
3. YİYECEKLERİN TERMİK ETKİSİ
Toplam harcanan vücut enerjimizin, yaklaşık olarak % 10?u yediğimiz yiyeceklerin sindirilmesi esnasında harcadığımız enerjidir. Biz bir şeyler yediğimizde,vücut kanı sindirim için sindirim bölgemize hücum ederek o bölgede bir hareketliliğe neden olur.Yani metabolizma hızlanır. Bu size neden az ama sık yemek gerektiği konusunda bir fikir verebilir. Böylece sindirimle yakılacak enerji miktarı da maksimum düzeye çıkarılabilir. Ayrıca bazı gıdalar vardır ki sindirilirken diğer gıdalara göre daha çok enerji yakar.
Yukarıdaki bilgiler ışığında ?bedenim yediklerimi niye yakmıyor da yağ olarak depoluyor ??sorunuzun yanıtını verelim. Siz hareketsizseniz ,bir oturuşta dağları yiyorsanız, beslenme konusunda hiçbir kurala uymuyorsanız, harcadığınız enerji bazal metabolizma için harcanan enerjiyle sınırlı kalır. Bu da yağ depolanmasına neden olur.
Lütfen bu iletişim ve internet çağında; her türlü bilginin ulaşılabilir olduğu şu ortamda; artık vücut makinenizin kullanma kılavuzunun da elinizin altında olduğunu görün. Makineyi kılavuza göre çalıştırmazsanız mutlaka bir tamirciye gereksinim duyarsınız.
Şişmanlığımın tek sorumlusu ben miyim?
Elbette ki çok sayıda faktör obezitenin gelişmesine katkıda bulunur. Bunlar dört büyük kategoriye ayrılır:
1. Kalıtsal faktörler
2.Yaş
3. Fizyolojik faktörler(yaşlanma , gebelik sayısı gibi)
4. Psikolojik faktörler(sıkıntı ve üzüntü gibi olumsuz duygulara tepki olarak yemek yenmesi)
Kalıtsal mirasımız,yaşımız, fizyolojimiz ve psikolojik koşullarımız ne olursa olsun, bu durumun etkilerini en aza indirmek gene bizim elimizde. Bedenimizi en iyi biz tanırız.
Bedenimiz her konuda ilk sinyali bize verir. Bu sinyalleri görmezden gelir ve bir çözüm aramaya yanaşmazsak, ne yazık ki sonuçlarına da gene biz katlanırız. Bedenimize sahip çıkmalıyız.
Son yıllarda hızına erişilmez bir artış gösteren şişmanlığın artma nedeni nedir?
Teknolojinin ve bilimin ilerlemesi, son yıllardaki ekonomik düzelmeler insanların daha rahat ve hareketsiz bir yaşama itmiştir. Teknoloji suçlu mudur? Bilgisayar, televizyon, çamaşır makinesi, elektrikli süpürge, asansör, araba vs. hayatı inanılmaz kolaylaştıran ürünlerdir. Ama bütün bir günü bilgisayarın başında geçirmek, iki adımlık yere bile arabayla gitmek, 3-5 merdiven için bile asansör kullanmak, akşamları kucağımızda kocaman bir kase cipsle televizyon izlemek? Bu liste de uzar gider. Bütün bunlar bizi nereye götürür bir düşünün lütfen. Ayrıca bu teknolojik kolaylık ve hız yeme eylemimize de yansımıştır. Şimdi ?fast food? çağındayız. Yani hızlı ve yağlı hazırlanmış gıdaların, hızlı ve ayaküstü tüketilmesi üzerine kurulu bir kültür. Tüm bunlar alt alta eklendiğinde şişmanlık kaçınılmaz olur. Bu herşeyin hızlısının makbul olduğu çağ; insanların bir diyetten 3-5 günde sonuç almak arzusunu da açıklar.
?Psikolojik Sorunlarım olduğunda kendimi kötü hissettiğimde yemeğe saldırıyorum.Yemek bana kendimi iyi hissettiriyor.Neden??
Psikolojik faktörlerde ( özellikle batı toplumlarında) şişmanlığın nedenlerindendir. Stres ve depresyon ile şişmanlık arasındaki ilişki bu konuda yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur. Bu tip durumlarda davranış bozuklukları, yeme alışkanlığını olumsuz yönde etkileyerek şişmanlık için zemin hazırlar. Siz yemek yediğinizde beyninizden endorfin denilen mutluluk hormonu salgılanıyor ve kendinizi daha iyi hissediyorsunuz.Oysa biliyor musunuz endorfin sadece yiyerek elde edebileceğiniz bir mutluluk kaynağı değil!spor ve **** de aynı etkiyi yapacaktır.Bu sadece bir alışkanlıktır.Siz ,yedikçe mutlu ve iyi hissettiğinizi düşünürsünüz ama bunun sonucu şişmanlıktır.Ve aynı siz,şişmanladıkça mutsuz olur ve yersiniz.Bu kısır döngüyü kırmak ancak sizin elinizdedir.Yapmanız gereken sadece endorfini elde edeceğiniz kaynağı değiştirmek!
Neden kadınlar şişmanlığa daha yatkınıdır?
Kadınlarda daha sık görülmesinin nedenleri arasında östrojen hormonunun yağ dokusunu arttırıcı etkisi önemli bir rol oynar.Yani kaçınılmaz bir gerçek olarak,kadınlık hormonları yağlanmaya neden olabilirken,erkelik hormonları,kas dokusunda artışı sağlar.Bu yüzden genel olarak kadınlar şişmanlığa daha yatkındır diyebiliriz.
Okul çağındaki çocuklarda obezite sıklığı %5 oranındadır!
Evet hayatımızı belirleyen çocukluk evresinde başlayan ciddi bir hastalıktır obezite.Bu yüzden de çağın hastalığıdır. Genellikle çok yemek yenen ailelerde büyüyen çocuklarda görülür.Sıklıkla, ailenin duygusal bakımında eksiklikler söz konusudur.Çocuk sebebini bilmediği içindeki duygusal boşluğu, yemekle doldurur.Çocuk Obezlerin %15-25?i zayıflayabilirken,diğerlerinde obezite, yetişkinlik dönemlerinde de devam eder.
Şişmanlık Nasıl Saptanır?
Şişmanlığın saptanmasında çok çeşitli yöntemler kullanılır. Bu yöntemlerden faydalanılarak şişmanlığın seviyesini belirlemek mümkündür. Pratikte en yaygın olarak başvurulan kriter; beden kitle indeksidir (BKİ).
BKİ, yetişkinlerde şişmanlık ve fazla kilonun sınıflandırılması için sıklıkla kullanılan boy ve vücut ağırlığına dayalı basit bir indekstir. BKİ, kg olarak ağırlığın m2 olarak boya bölünmesi ile hesaplanır.
BKİ (kg/m2) = Ağırlık(kg) / Boy(m2)
Örnek: Vücut ağırlığı 60 kg, boy uzunluğu 1.66 m olan bir kişinin BKİ si; 60 / 2.76= 21.7 kg/m2 dir.
BKİ ve Derecelendirme
Normalin altı ağırlık (Zayıf) < 18.5
Normal (Kabul edilebilir ağırlık) 18.5-24.9
Hafif şişman (Overweight) 25.0-29.9
I. Derece şişmanlık (Obezite) 30.0-34.9
II. Derece şişmanlık 35.0-39.9
III.Derece şişmanlık (Morbid obezite) >40.0
Yaşa Göre Olması Gereken BKİ Değerleri :
Yaş ve BKİ (kg/m2)
19-24 19-24
25-34 20-25
35-44 21-26
45-24 22-27
55-64 23-28
>65 24-29
BKİ, şişmanlığın sınıflanmasında yaygın olarak kullanılmasına rağmen, yağın bedenimizdeki dağılımı konusunda bilgi vermez.
Şişman bireyler sadece biriken aşırı yağ bakımından değil, yağın bölgesel dağılımı bakımından da özellik gösterir!
Yağ dağılımı özellikle şişmanlıkla birlikte ortaya çıkan hastalıklar bakımından önem taşır. Vücutta biriken aşırı yağ karın (abdominal) bölgesinde toplanmışsa android tip, vücudun alt bölgesinde toplanmış ise gynoid tip şişmanlık olarak tanımlanır.
Bel Çevresi Ölçümü:Erkeklerde 102cm.,kadınlarda 88cm.üzeri olması bir obezite göstergesidir!
Bu ne demek ?Vücudumuz sadece dışardan görünür bölümlerde yağlanmaz.İçeride de yağlanma sürer.Bu da bacaklar kollar ve baş dışında kalan ve kalp gibi hayati organların bulunduğu beden iç bölümümüzün risk altında olduğunu gösterir. Bu durumda bel/kalça oranı kullanılır. Bu oranın erkeklerde 1.0 ve kadınlarda 0.8? in üzerine çıkması , özellikle şişmanlığın neden olduğu hastalıklar açısından büyük
risk oluşturur.

___________________________________________________________________________

Düşlerde yaşanır bir aşk yarattım…Düş bitti, gözlerim gerçege uyandı..

Bir aşk çizdim, senaryosu bana ait.Parçalandı düşüp gözlerimden..

Ben yapbozlarda kayboldum…