Gümüşhane Kaleleri


Canıca Kalesi (Canca Kalesi)


Gümüşhane Canıca Kalesi Vank Köyü yakınında Kale Deresi denilen vadiye hakim bir dağın üzerinde bulunmaktadır. Kalenin ne zaman yapıldığı konusunda kaynaklarda yeterli bir bilgiye rastlanmamaktadır. Bununla beraber yörenin Hitit, Roma ve Bizans dönemlerinde yoğun bir yerleşime de sahne olduğu bilinmektedir.

Grek kaynaklarında “Palai Kastron” diye isimlendirdiği kale volkanik kayalar üzerindeki kaleyi ilk kez F.Cumont tanıtmıştır. Evliya Çelebi ‘de Seyahatnamesi’nde bu kaleden söz etmiştir. Kale ile ilgili bazı söylentilerde bulunmaktadır. Trabzon’un Fatih Sultan Mehmet tarafından fethinde önce Pontus Rum İmparatorunun kızının, bu kaleye hazineleri ile birlikte sığındığı ve burada öldüğü söylenmektedir.

Kale doğu-batı yönünde art arda üç bölümden meydana gelmiştir. Kaleyi çeviren duvarlar kesme ve moloz taşların oluşturduğu 1.50 m. kalınlığında burçlarla takviyeli duvarlar ile çevrelenmiştir. Kale girişi batıdaki bir kapıdan sağlanmaktadır. Buradan küçük bir avluya geçilmektedir. Bu avludan da kalenin doğu bölümüne ulaşılan ikinci bir kapı daha bulunmaktadır.

Kalenin içerisinde kare planlı 4.10x4.10 m. ölçüsünde bir sarnıç ile karşılaşılmaktadır. Günümüze oldukça iyi bir durumda gelebilen sarnıcın içerisi ve dışarısı tamamen sıvalıdır. Yalnız üst örüsünün bazı bölümleri yıkılmıştır. Kalenin içerisinde bir şapel bulunmaktadır. Kuzeydeki kayaların kısmen oyulmasıyla meydana getirilen şapelin sağlam kalabilen duvarlarında İncil’den alınma sahnelerin tasvir edildiği fresk izleri görülmektedir. Ayrıca burada Hıristiyan azizlerinin resimleri de bulunmaktadır.


Kale Kalesi (Konas Kalesi) (Merkez)


Gümüşhane il merkezinin 20 km. doğusunda, Gümüşhane-Bayburt anayolunun sağında yer alan bu kalenin de ne zaman ve kimin tarafından yapıldığı kesinlik kazanamamıştır.

Gümüşhane Kale Bucağına giden yol üzerinde bulunan Keçi Kalesi’nin izine Kiepert haritalarında rastlanmaktadır. Kiepert’in Konas olarak isimlendirdiği bu kale Konas veya Konanas olarak da tanınmaktadır. Buraya Keçi Kalesi ismi halk tarafından yakıştırılmıştır. Anadolu’nun bir çok yerindeki sarp ve yüksek olan yerlerdeki kalelere halk tarafından bu ismi verilmiştir.


Oldukça sarp, 1.560 m. yüksekliğinde büyük bir kaya bloğunun üzerinde bulunan kalenin iki ayrı girişi vardır. Bunlardan biri batı, diğeri de doğu yönündendir. Bunlardan asıl giriş olduğu sanılan batı girişinin yanında 15 m.uzunluğunda doğal bir kayadan sığınak bulunmaktadır.

Günümüze ulaşan ve çok iyi bir durumda olan duvarları moloz taştan yapılmış duvarları 5-15 m. yüksekliğindedir. Kalenin kuzey ve güney kesimlerinde su sarnıçları ile depo oldukları sanılan bazı mekanlar bulunmaktadır. Ayrıca kale içerisinde dikdörtgen planlı penceresiz bazı mekanlar bulunmaktadır. Arka arkaya sıralanmış bu iki penceresiz mekanların ne oldukları da çözümlenememiştir. Bazılarına göre bu mekanlar hapishane olarak yapılmışlardır. Kaleden vadiye inen ve kayaların içerisine gizlenmiş bir takım yollar da bulunmaktadır.


Akçakale (Merkez)


Gümüşhane’nin kuzey doğusunda Bağlarbaşı kesiminde dağlar arasına sıkışmış alandaki kalıntıların küçük bir savunma kalesine ait olduğu sanılmaktadır. Bu yapının da yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır.

Gümüşhane-Bayburt karayolu üzerindeki kale 1.530 m. yüksekliğindeki ana kaya üzerine moloz taştan yapılmıştır. Büyük olasılıkla gözetleme kulesi olduğu sanılan kalenin doğu-batı uzunluğu 12 m.dir. Kare planlı, köşeleri yarım yuvarlak ve destek duvarları ile sağlamlaştırılmaya çalışılan ve kale olduğu sanılan yapı çok harap bir durumdadır. Kale içerisindeki bir su sarnıcı iyi bir durumda günümüze gelebilmiştir.







Kov Kalesi (Merkez)


Gümüşhane Dağteke Köyü’ne giden yol üzerinde, Gümüşhane-Erzincan Karayolunun 21.kilometresinde bulunan Kov (Esenyurt) Köyü’nün yanında Kov Kalesi bulunmaktadır.
Bu yörede antik bir kentin bulunduğu sanılmaktadır.

Kov Kalesi 130 m. yüksekliğinde büyük bir kaya kütlesi üzerinde kurulmuş ve onunla bütünleşmiştir. Kalenin yüksekliği ana kaya ile birlikte 1.760 m.ye ulaşmaktadır. Kuzeydeki cephe ile doğu batı uzantıları 70 m.ye ulaşmaktadır. Düzgün olmamakla beraber dikdörtgen planlı kale, burçlarla desteklenmiş ve moloz taştan yapılmıştır. Bununla beraber büyük blok taşlar da kullanılmıştır. Yaklaşık 1.50 m. kalınlığındaki sur duvarları yer yer ahşap kirişlerle de desteklenmiştir. Sol taraftaki burçlar içerisinde mazgal yerleri de dikkati çekmektedir. Surların içerisindeki kalıntılardan içeride ayrıca bir iç kalenin bulunduğu da anlaşılmaktadır. Kalenin ana girişi kuzeydoğudadır. Kısmen yıkılmış olmasına rağmen kale ana hatları ile ayakta durmaktadır.


Satala Kalesi (Kelkit)


Gümüşhane Kelkit ilçesinin 17 km. güneydoğusunda Sadak Köyü’nün bulunduğu yerde Antik Satala kentinin kalıntıları bulunmaktadır. Yörede yapılan araştırmalarda XV. Legio Apollinaris armalı tuğla parçaları ile karşılaşılmıştır. Roma dönemi yerleşimine sahne olan bu yeri, Bizans tarihçisi Procopius da tanımlayarak antik kentin tepelerle çevrili bir ovada kurulduğunu belirtmiştir. VI.yüzyılda İmparator Iustinianus’un buradaki surları onarttığını da yazmıştır. Böylece antik Satala kentinin Roma lejyonu çevresinde kurularak geliştiği anlaşılmaktadır.

Satala Kalesi de Pers saldırılarına bir önlem olarak yapılmıştır. İmparator Iustinianus Pers saldırına karşılık buradaki, daha önceden yapılmış surları güçlendirmiştir. Kale yöreye egemen bir tepe üzerinde yapılmıştır.

Bugün bu kalenin burç kalıntıları ile sur duvarlarına ait kalıntılar görülebilmektedir. Bunlara dayanılarak kalenin burçlarla takviye edilmiş oldukça muntazam taşlardan yapıldığı ve aralarında da yer tuğlaların konulduğu görülmektedir. Satala Kalesinin dışında kalan alanlarda ise diğer savunma tesislerine ait kalıntılar da dikkati çekmektedir.


Edire Kalesi (Edre Kalesi) (Merkez )


Gümüşhane Dörtkonak Köyü’ne (Edire) 200 m. uzaklıkta bulunan Edire Kalesi çevreye hakim bir kaya kütlesi üzerinde yapılmıştır. Savunma ve gözetleme amaçlı olan kale moloz ve kesme taştan yapılmıştır. Kaleyi kuşatan sur duvarlarının bir bölümü ayaktadır.
Kaleye ulaşım oldukça zor olup, ancak patika bir yol aracılığı ile kaleye çıkılmaktadır.

Yapı, Merkez Dörtkonak Köyü sınırları içerisinde, köye ulaşım yolunun üzerinde 200 m. uzaklıkta yer almaktadır. Hakim kaya kütlesi üzerine Savunma ve gözetleme amacıyla yapılmıştır. Kale sur duvarlarının bir kısmı ayakta kalmıştır. Kaleye ulaşım patika yolla sağlanmaktadır.





Kodil Kalesi (Merkez)

Gümüşhane Dibekli Köyü’nün kuzeyinde dağlar arasında bulunan kalenin ne zaman yapıldığı konusunda yeterli bilgiler bulunmamaktadır. Bununla beraber kale çevresinde değişik dönemlere; Roma, Bizans , Arap,Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait pişmiş toprak kaplara, göz yaşı ve koku kaplarına, çini parçaları ile sikkelere rastlanmıştır.

Kalenin dışındaki kayalar üzerinde de gözcü kuleleri bulunmaktadır. Kale içerisinde ise düzgün tabanlı, duvarları nişli mekanlar bulunmaktadır. Ayrıca kale çevresinde taş basamaklar, yuvarlak bir yapı kalıntısı ve bir de su deposuna yer verilmiştir.


Yağlıdere Köyü (Krom) Kalesi (Merkez)


Gümüşhane Yağlıdere Köyü sınırları içerisinde, çevreye hakim bir tepe üzerinde bulunan kale korunma ve gözetleme amaçlı olarak yapılmıştır.
Günümüze oldukça iyi bir durumda gelen kalenin duvarları kesme ve moloz taştan yapılmıştır. Kireç harçla da taşlar birleştirilmiştir. Kalıntılarından sur duvarlarının yer yer burçlarla desteklendiği anlaşılmaktadır..








Kopuz Kalesi (Torul)

Gümüşhane Kopuz Köyü ile Dağdibi Köyü arasındaki Kopuz Köprüsü’nün kuzeyinde bulunmaktadır. Bu kale de V-VI. Yüzyıllarda yapıldığı sanılmaktadır.

Günümüze çevre sur duvarları iyi bir durumda gelebilmiştir. Moloz taş ve kesme taştan yapılmış, yer yer de burçlarla desteklendiği kalıntılarından anlaşılmaktadır.


Dağdibi Kalesi (Torul)


Gümüşhane Dağdibi Köyü yakınında Abdal Musa Tepesi’nde bulunan Dağdibi Kalesi oldukça dik kayalık bir alanda kurulmuştur.

Kalenin V-VI.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. Kesme ve moloz taştan yapılan kale surlarının yer yer burçlarla takviye edildiği kalıntılarından anlaşılmaktadır. Günümüze harap bir durumda gelmiştir.










Kürtün Kalesi (Kürtün)

Gümüşhane Kürtün ilçesinde, Yukarı Uluköy Mahallesi’nin doğusunda, çevreye egemen bir tepenin üzerinde bulunan Kürtün Kalesi tepenin içerisine oyularak yerleştirilmiştir.

Kalenin bulunduğu tepenin kuzey yönünden, yaklaşık 4 m2 genişliğindeki bir girişten içeriye girilmektedir. Ancak bu giriş çeşitli nedenlerle taşlarla doldurularak kapatılmıştır. Kalenin içerisine merdiven ile inilmektedir. Burada kayaların oyulmasıyla bir takım katlar ve koridorlar yapılmıştır.

Kalenin V-VI.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. Bu kaleden ötürü bu bölgeye, yöre halkı Kaleyanı ismini vermişlerdir.

Süme Kalesi (Kürtün)


Gümüşhane Kürtün İlçesine 6 km. uzaklıkta bulunan Süme Kalesini Osmanlıların 1400’lü yıllarda Rum Pontus Devletine karşı savunma amaçlı yaptıkları sanılmaktadır.

Kale Erikbeli Vadisi üzerinde ve dönemin tek ulaşım yolu olan Erikbeli yolunun hemen üzerindedir. Moloz taştan yapılmış olan kale günümüze yıkık bir durumda gelmiştir.








Has Kalesi (Torul)

Gümüşhane Torul ilçesine 30 km. uzaklıkta Atalar Köyü’nde bulunan Has Kale İpek Yolu’nu kontrol altında tutmak için yapılmıştır.

Kale yıkılmış olup, günümüze yalnızca 3.50 m. boyunda ve 3.00 m. çapında bir burç kalıntısı gelebilmiştir.


Kalecik Kalesi (Torul)


Gümüşhane Torul İlçesi Kalecik Köyü yakınında vadiye hakim bir tepe üzerinde bulunan Kalecik Kalesi, korunma ve gözetleme amacıyla yapılmıştır. Yapım tarihi kesinlik kazanmamakla beraber V-VI.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

Kale iç ve dış kale olmak üzere iki bölümden oluşmuştur. Günümüze sur duvarları iyi bir durumda gelmiştir. Surlar muntazam ve moloz taştan yapılmıştır.










Torul Kalesi (Torul)


Gümüşhane, Torul İlçe merkezinde bulunan kalenin yapımıyla ilgili bilgiler netlik kazanamamıştır. Bununla beraber Trabzon Rum İmparatorluğu zamanında “Kavasite Beyleri” tarafından yapıldığı sanılmaktadır. Yörede araştırma yapmış olan Lynch ve Cumont kalenin Orta Çağdan kaldığını belirtmişlerdir. Fatih Sultan Mehmet tarafından Uzun Hasan’ın ölümünden sonra Osmanlı topraklarına kale ile birlikte bu yöre de katılmıştır.

Kalenin sur duvarlarının bir bölümü ayaktadır. Duvarlar moloz ve kesme taştan yapılmış olup kireç harçta burada kullanılmıştır.Kaleden Harşit Çayına inen bir yolun olduğu söylenirse de bu yol bulunamamıştır.






Avliyane Kalesi (Ardasa Kalesi) (Torul)

Gümüşhane Torul ilçesinde bulunan Avliyane Kalesi ilçe merkezine 30 km. uzaklıkta Gümüştuğ Köyü yakınındadır.Burada bulunan Bizans Dönemine ait sikkeler ve silahlardan ötürü VI.yüzyılda Bizans döneminde yapıldığı sanılmaktadır.

Kale moloz ve kesme taştan yapıldığı kalıntılarından anlaşılmaktadır. Günümüze harap bir durumda gelmiştir.Kalıntılarından da planı ile ilgili bir bilgi edinilememektedir.

___________________________________________________________________________

ÇöL FıRtInAsI

Gümüşhane Kilise ve Manastırları



Pavrezi Şapeli (Merkez)

Gümüşhane Mescitli (Beş Kilise) Köyü yakınında Pavrezi denilen yerde Bizans döneminde, apsid üzerindeki bir kitabeden öğrenildiğine göre 1405’de yapılmış bir şapel bulunmaktadır.
Bu şapel küçük ölçüde olup dikdörtgen ve tek nefli bir yapıdır. Yapı içten beşik tonoz, dıştan da çift eğimli bir çatı ile örtülüdür.

Bizans döneminde yapılmış kiliseler arasında bu şapel resim ve freskleri ile ünlüdür. Buradaki resimler kırmızı renkli kareler içerisine alınmışlardır. Bu resimler İncil’den alınma sahneleri kapsamaktadır. Özellikle Hz. İsa’nın doğacağını Hz.Meryem’e müjdeleyen Melekler, İsa’nın doğumu, İsa’nın çarmıha gerilişi ve çeşitli kilise büyükleri burada resmedilmiştir.


Metropolitik Kilisesi (Merkez)


Eski Gümüşhane’de Süleymaniye Mahallesi’nde bulunan Metropolitik Kilisesinin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Bununla beraber yapı üslubundan XIX.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

Kilise dikdörtgen planlı ve iki katlıdır. Moloz taştan ve yer yer de kesme taştan yapılmış olan kilisenin köşe, kapı ve pencere söveleri düzgün kesme taştandır. Günümüzde kilisenin üst örtüsü bütünü ile yıkılmış, yalnızca beden duvarları ayakta kalmıştır.



Aşağı Mahalle Kilisesi (Merkez)

Eski Gümüşhane’de, Aşağı Mahalle’de bulunan kilisenin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Bununla beraber XIX.yüzyılda köy üslubunda yapılmış basit bir kilisedir.

Dikdörtgen planlı, üç nefli bazilika planlı kilisenin önünde 8.72x7.36 m. ölçüsünde beş bölümlü bir narteksi bulunmaktadır. Ayrıca avlu girişinin yanına bir de bina eklenmiştir. Kilisenin üzeri beşik tonozla örtülmüş, iç kısmına bir de sarnıç yapılmıştır. Kilise günümüzde terk edilmiş ve harap durumdadır.


Hagios Georgios Metropolitik Kilisesi (Merkez)


Eski Gümüşhane, Süleymaniye Mahallesi’nde bulunan Hagios Georgios Metropolitik Kilisesinin eski ismi Hagia Triada’dır. Kilisenin yapım tarihi kesinlik kazanamamakla beraber, oldukça eski döneme inen bir Rum kilisesi olup, 1613-1726 yıllarında iki kez onarılmıştır.

Bazilika planlı yapı, çok büyük ölçüdedir. İç kısmında İncil’den alınma sahneleri içeren, köy üslubunda kaba bir işçilik gösteren freskolar bulunmaktadır. Ancak kilise terk edilmiş ve üst örtüsü çökmüştür. Günümüze çevre duvarları ile apsidin bir bölümü gelebilmiştir.

Hutura Hagios Georgios Manastır Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane Hutura Köyü’nde yol üzerindeki bir tepenin üzerinde Hutura Hagios Manastır ve kilisesinin kalıntıları bulunmaktadır. Bu manastırı Trabzon Prensi Aleksios Komnenos XIV.yüzyılda yaptırmış, 1509’da Keşiş Ananias, Georgios Stratilatis’de 1624 tarihinde onarmıştır. Kilise üzerindeki bir kitabeden de kilisenin Sultan II.Abdülhamit döneminde onarıldığı kitabesinden öğrenilmektedir.

Kilise kapalı Yunan Haçı planında olup, yanına bir de uzun paraklesion eklenmiştir. Kilisenin ibadet mekanı sekiz sütun ile üç nefe ayrılmıştır. Apsisin önü kubbe, haçın kolları da beşik tonozlarla örtülüdür. Kilisenin girişi batı yönünde olup, ortada üstü kapalı sütunlu ana giriş bulunmaktadır. Apsis yuvarlak üç bölüm halindedir.

Kilisenin içerisi çeşitli bitkisel motifler, ejder ve örgü motifleri, Hz. İsa, Hagios Georgios’un monogramları ile bezenmiştir.

Kilisenin karşısındaki yamaçta bulunan küçük kiliseyi ise 1832’de keşiş Serapheim yaptırmıştır.

Mandırı Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Mescitli Köyü’ne 3 km. uzaklıkta, derin bir uçurumun kenarında bulunan Mandıralı Kilisesi XIX.yüzyılda Rum Kilisesi olarak yapılmıştır.

Kilise dikdörtgen planlı ve tek apsidlidir. Üzeri üçgen alınlıklı kırma bir çatı ile örtülmüştür. Kilisenin yapımında moloz ve küçük taşlar kullanılmıştır. Giriş kapısı basit silmelerle hareketlendirilmiştir. Girişin iki yanındaki kemer izleri burada bir narteks olduğuna işaret etmektedir.



Çakallı Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Dumanlı Köyü’nde bulunan kilise 1878 yılında yapılmıştır.

Kilise 9.85x13.30 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır. Kilisenin batı ve güneyinden yuvarlak kemerli iki giriş kapısı bulunmaktadır. Güney girişi üzerine Haç motifleri işlenmiştir. Kilisenin kapı, pencere, kemer ve köşe taşları düzgün kesme taştan, diğer bölümleri de 0.85 m.kalınlığında moloz taştan yapılmıştır. Kilise uzun kenarlarında ve apsid yönündeki pencerelerle aydınlatılmıştır.

İç mekanın duvarlarında fresko izlerine rastlanmaktadır.

Olucak (İmera) Vadisi Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane, Olucak Köyü’nün 2 km. güneyinde, bir dağın eteğinde bulunan kilisenin kitabesinden 1885 tarihinde yapıldığı öğrenilmektedir.

Kilise 9.80x4.50 m. ölçüsünde, dikdörtgen planlı bir yapıdır. Tek nefli ve tek apsidli bir kilisedir. Apsid dışarıya taşkın olup, içeriden ve dışarıdan yarım yuvarlak sütunlarla örtülmüştür. Ayrıca buraya bir de mazgal pencere açılmıştır.

Yapının batı yönünde yuvarlak kemerli bir girişi bulunmakta ve bunun da üzerinde bir penceresi vardır. Kilise ahşap bir çatı ile örtülüdür. Günümüzde üst örtüsü çökmüştür.



Terzili Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Dumanlı Köyü, Terzili Mahallesi’nde bulunan bu kilise XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır.

Kilise 9.10x11.66 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır. Bunlardan orta nef, diğerlerinden daha geniş ve daha yüksek yapılmıştır. Kilisenin kuzey ve güneyinde karşılıklı olarak yerleştirilmiş, yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır. Kilisenin apsidi ve apsidin önündeki mekan dışarıya daha taşkın olarak yapılmıştır. Apsid 3.50 m. derinliğinde, 4.13 m. genişliğindedir. Sütunlarla desteklenen ancak, bunlardan yalnızca bir sütunun günümüze gelebildiği üst örtü tamamen yıkılmıştır.


Cınganlı Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane, Dumanlı Köyü’ndeki Cınganlı Kilisesi XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır.

Kilise dikdörtgen planlı, üç nefli bazilika planındadır. Sütunlarla üç nefe ayrılan kilisenin orta nefi yan neflerden daha geniş ve daha yüksektir. Kilisenin girişi yuvarlak kemerli olup, batı yönündedir. Moloz taştan yapılmış olan kilisenin kapı, pencere ve kemerleri düzgün yontma taştandır. Üst örtüsü çatılı olup, günümüzde çökmüş durumdadır.


Krom Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Yağlıdere Köyü’nde bulunan bu kilise XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır.

Kilise dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır. Moloz taştan yapılmış olup, taşıyıcı elemanlarında kesme taşa yer verilmiştir. Yan duvarlarının bir bölümü ile üst örtüsü yıkılmıştır. Yalnızca kilisenin ön cephe duvarı ile girişi sağlam bir durumda günümüze gelebilmiştir.


Yitirmez Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Yitirmez Köyü’nde bulunan kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Bazilika planlı olan kilise üç apsidlidir. İbadet mekanı altı taş sütunla üç nefe ayrılmıştır. Üst örtü tamamen beşik tonozlu olup, kısmen yıkılmıştır. Duvarlarda yer yer fresk izlerine rastlanmaktadır. Apsid dışa doğru taşkın, yuvarlak ve kubbelidir. Apsidlerden biri yıkılmıştır. İç mekan on bir mazgal pencere ile aydınlatılmıştır.



Hagios Theodoros Kilisesi (Merkez)


Eski Gümüşhane’nin en eski kilisesi olan Hagios Theodoros kilisesi, eski gümüş madeninde çalışanlar tarafından 1430 yılında yaptırılmış, 1702 yılında da onarılmıştır.

Kilise üç nefli, bazilika plan şeklindedir. Apsid kısmı kaya içerisine oyularak yapılmıştır. Üst örtüsü beşik tonozlu olup, kısmen çökmüştür. Yapımında moloz taş ve yer yer de kesme taştan yararlanılmıştır.



Surp Karabet Kilisesi (Merkez)


Eski Gümüşhane’de, Kanuni Sultan Süleyman Camisi’nin yakınında XIX.yüzyılda yapılmış Ermeni Kilisesidir.

Dikdörtgen planlı olan kilise Olucak (İmera) Köyü Manastır Kilisesi ile mimari yönden benzerlik göstermektedir. Üst örtüsü çatılı, duvarları moloz taştan yapılmış olup, günümüze harap bir durumda gelmiştir.




İşhanlı Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Dumanlı Köyü, İşhanlı Mahallesi’nde bulunan bu kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise 10.15x12.54 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bazilika plan şemasındadır. Kilisenin batı ve güneyinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır. Bunlardan güneydeki kilisenin ana girişi olup, kemer alınlığına bir haç motifi işlenmiştir.

Moloz taştan yapılmış olan kilisenin doğu cephesindeki apsidi 4.72x3.75 ölçüsünde olup, dışarıya doğru taşkındır. Aynı zamanda burada, apsidin üzerinde mazgal pencereler bulunmaktadır. Kilise günümüze harap bir durumda gelebilmiştir.


Binatlı Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Dumanlı Köyü, Binatlı Mahallesi’nde bulunan kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise 8.70x12.00 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç neflidir. Kilisenin güney ve batısında iki ayrı girişi bulunmaktadır. Bunlardan güney girişinde kabartma bir haç motifi üst söveye işlenmiştir. Ayrıca bu cephesinde üç penceresi de bulunmaktadır. Doğu cephesinde bulunan apsid ile papaz hücreleri dışarıya yarım daire şeklinde çıkıntılıdır.

Kilise kesme taştan yapılmış, kapı, pencere, taşıyıcı elemanlar ve köşelerde kullanılan kesme taşlarda özenli bir işçilik gözlenmektedir. Kilisenin üzeri beşik tonozlarla örtülüdür. Kilisenin içerisi fresklerle süslenmiş olup, Gümüşhane yöresindeki kiliselerin en iyi durumda günümüze gelen örneklerindendir.


Vank Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Vank Köyü’nde bulunan bu kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Dikdörtgen planlı, bazilika üslubundaki kilisenin ortasında merkezi bir kubbe bulunmaktadır. Bu yapı şekli ile kapalı Yunan Haçı kiliseler ile bazilika planlı kiliselerin kaynaştırılmasından meydana getirilmiş bir yapısı bulunmaktadır. Merkezi kubbenin dışında kalan bölümler tonoz ve çatı ile örtülmüştür. Duvarları muntazam kesme taştan yapılmıştır. İç mekanda fresko izlerine rastlanmamıştır.


Hagios Stephanos Kilisesi (Merkez)


Eski Gümüşhane’de Süleymaniye Mahallesi’nde bulunan bu kilisenin kitabesi bulunmamakla beraber, yapı üslubundan XVIII.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. XIX.yüzyılda onarılan kilise üç nefli, bazilika plan düzenindedir.

Eski Gümüşhane’deki diğer kiliselerle mimari yönden benzerlikleri görülen kilise moloz ve kesme taştan yapılmıştır. Apsidler yuvarlak olup, dışarıya taşkındır. Duvarlarında fresko izlerine rastlanmıştır. Kilisenin üzeri iki yönlü bir çatı ile örtülüdür.


Piştovli Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Dumanlı Köyü, Piştov Mahallesi’nde bulunan kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise 17.00x13.00 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır. Sütunlarla üç nefe ayrılan kilisenin orta nefi diğerlerinden daha geniş ve daha yüksektir. Kuzey ve güney yönlerinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır. Kuzey girişi üzerinde sövelere işlenmiş haç motifi vardır. Apsid ve papaz hücreleri doğu cephesinde olup, yuvarlak şekilde dışa taşkındır. Kilisenin yan duvarlarında dörder, apsidin dışa taşkın bölümlerinin üzerine birer pencere açılmıştır.

Kilise içerisinde fresk izlerine rastlanmış olup, bunlar da kilisenin bütününün fresklerle kaplı olduğunu göstermektedir. Kilisenin kuzeydoğusuna bir de çeşme eklenmiştir.


Zurnacılı Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Dumanlı Köyü Zurnacili Mahallesi’ndeki bu kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise 12.80x16.80 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bir bazilikadır. Sütunlarla üçe bölünen iç mekanda orta nef yan neflerden daha geniş ve daha yüksektir. Kilisenin batı ve güneyinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır. Bunlardan güneydeki ana giriş olup, iki yanına duvarlara bitişik sütunlar yerleştirilmiş, üzerlerine de haç motifleri işlenmiştir.

Kilisenin apsid ve papaz hücreleri dışarıya yuvarlak biçimde taşkındır. Her bir bölümün üzerine de pencere açılmıştır. Moloz ve düzgün kesme taştan yapılmış olan kilisenin içerisindeki sıvalarda fresk izlerine rastlanmıştır. Bunlar İncil’den alınmış dini motifleri içermektedir.

___________________________________________________________________________

ÇöL FıRtInAsI

Ayvalos Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane, Merkez ilçesi Mescitli Köyü ile Armutlu Yaylası arasında, XIX.yüzyılda yapılmış küçük bir kilisedir.

Kilise dikdörtgen planlı olup, tek nefli ve tek apsidlidir. Giriş kapısı muntazam taş bloklarından yapılmıştır. Bunun dışında yapılmış duvarlar moloz taş ile örülmüştür. Kilisenin üzeri beşik tonoz ile örtülüdür. Apsidi üzerinde üç adet mazgal penceresi vardır.



Sarıun Mahallesi Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Yağlıdere Köyü, Krom Vadisi Sarıun Mahallesi’nde bulunan kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Dikdörtgen planlı olan kilise yöreye hakim bir tepe üzerinde bulunmaktadır. Kilise üç apsid ve üç neflidir. Giriş kapısı üzerinde haç motifi vardır. Kilse içerisinde fresk izlerine rastlanmamıştır. Kilisenin çatılı olan üst örtüsü günümüzde çökmüş durumdadır.





Krom Vadisi Zembelek Kilisesi (Merkez)


Gümüşhane Yağlıdere Köyü, Krom Vadisi’nde bulunan bu kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise dikdörtgen planlı yontma taştan yapılmıştır. Tek nefli ve tek apsidli olan kilisenin üzeri beşik tonozla örtülmüştür. Günümüzde üst örtüsü çökmüş durumdadır.





Yaylım Köyü Kilisesi (Köse)


Gümüşhane Köse ilçesi, Yaylım Köyünde bulunan bu kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Dikdörtgen planlı kilise içerisindeki dört sütunla üç nefe ayrılmıştır. Apsid üç bölümlüdür. Kilisenin tümü yontma taştan yapılmış olup, üzeri beşik tonoz ile örtülüdür. Giriş kapısı orijinalliğini korumaktadır. Kilise içerisinde İncil’den alınma fresklerle bezendiği bilinmektedir. Ancak, kilise içerisinde çıkan bir yangın bu fresklerin büyük çoğunluğunu yok etmiştir. Bu fresklerden yanlıca Hz.Meryem’e ait bir figür günümüze ulaşabilmiştir.


Orta Mahalle Kilisesi (Kürtün)

Gümüşhane Kürtün İlçesi Yaylalı Köyü, Orta Mahallesi’nde bulunan kilisenin XIX.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

Kilise tek nefli, çatılı ve beş bölümlü apsidden meydana gelmiştir. Kilisenin girişi, köşeleri düzgün yontma taştan, diğer bölümleri de moloz taştan örülmüştür.


Kızlar Manastırı (Kürtün)


Gümüşhane, Kürtün ilçesi Yaylalı Köyü’nde bulunan Kızlar Manastırı XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Hıristiyanlık döneminde Rum kızlarının eğitim ve ibadeti için yapılmış olduğundan buraya Kızlar Manastırı ismi verilmiştir. Avlu içerisinde bulunan manastır kilisesi moloz taştan yapılmış, üzeri de iki yönlü bir çatı ile örtülmüştür. Tek nefli ve tek apsidli olan kilisenin üst örtüsü çökmüş, yalnızca beden duvarları günümüze gelebilmiştir.

Manastırı oluşturan kilise dışındaki yapılardan hiçbir iz günümüze gelememiştir.


Meryemana Kilisesi (Kürtün)


Gümüşhane Kürtün ilçesi Yaylalı Köyü Meryemana Mahallesi’nde bulunan kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Dikdörtgen planlı ve tek nefli, tek apsidlidir. Düzgün yontma taşlarla örülmüş olan kilise duvarlarının üzeri oldukça dik bir çatı ile örtülmüştür. Kilisenin girişi güney cephesinde olup, mermer sövelerle çevrelenmiştir. Kilise içerisinde freskolara rastlanmamıştır.

Kilisenin güneyinde bir çeşme, bitişiğine de bir mahsen eklenmiştir.


Çevrepınar Köyü Kilisesi (Şiran)


Gümüşhane Şiran ilçesi Çevrepınar Köyü’nde bulunan kilise XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır.

Kilise 12.50x10.00 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, bazilika plan şemasındadır. İç mekan dört sütunun ,üzerine oturtulmuş bir kubbe ile örtülmüştür. Bunun dışında kalan alanların üzerleri küçük sütunlar ve altı kubbe ile örtülmüştür. Bu sütunların başlıkları geometrik şekillerle bezenmiştir.

Kilisenin giriş kapısı beyaz mermerden olup, burada kuvvetli silmeler ve bezemeler görülmektedir. Kilisenin apsid ve diakonikon hücreleri harap olmakla beraber diğer bölümler günümüze iyi bir durumda gelebilmiştir.


Çakırkaya Kaya Kilisesi (Kalur Kilisesi) (Şiran)


Gümüşhane Şiran ilçesinde Çakırkaya Köyü’nde bulunan bu kilise büyük bir kaya kitlesinin düzgün bir şekilde oyulmasıyla meydana getirilmiştir. Kilisenin ne zaman yapıldığını belirten bir kitabesi günümüze gelememiştir. Bu bakımdan ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. Ancak Trabzon kiliseleri arasındaki yakın benzerlik dikkate alınacak olursa XIV.yüzyılda yapılmış olduğu düşünülmektedir.

Kilise doğu-batı yönünde uzanan üç nefli bir bazilika planındadır. İbadet mekanını ortasında dört sütunun oluşturduğu kare bir mekan bulunmakta olup, bunun da üzeri bir kubbe ile örtülmüştür. Kilisenin apsis ve batı duvarlarında irili ufaklı nişler kayaların oyulmasıyla meydana getirilmiştir.

Kilisenin önünde papaz odaları ve onlara bitişik bir de küçük şapel bulunmaktadır.


Dilekyolu Köyü Kilisesi (Şiran)


Gümüşhane Şiran ilçesi Dilekyolu Köyü’nde bulunan kilise XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır.

Kilise 12.30x8.60 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, kesme taştan yapılmıştır. Yakın tarihlerde köy okulu olarak kullanıldığından iç kısmına bölmeler yapılmış ve özgünlüğünü yitirmiştir. Kilise çevresinde 2 m. boyundaki sütun ve sütun başlıklarının bulunması yapının bazilika planında olduğunu göstermektedir. Günümüzde cami olarak kullanılmaktadır.


Günbatur Köyü Kilisesi (Şiran)

Gümüşhane Şiran ilçesi, Günbatur Köyü’nde bulunan kilise XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapılmış ve günümüzde cami olarak kullanılmaktadır.

Kilise, 11.00x9.50 m. ölçüsünde olup dikdörtgen planlıdır. Moloz taştan yapılan kilisenin güney kısmındaki girişi cami olarak kullanılmasından ötürü kapatılmıştır. Bu arada apsid bölümündeki papaz hücreleri de ortadan kaldırılmıştır.


Panaghia Manastır Kilisesi (Torul)

Gümüşhane Torul ilçesinde Büyükçit Vadisi’nde bulunan bu kilise Hz.Meryem’e adanmıştır. Günümüze oldukça harap bir durumda gelen kilise geniş bir avlunun ortasındadır.
Kilise, Khaldea Metropollüğüne bağlı yedi kiliseden biridir. Bu kiliseyi, kilise kaynaklarından birine göre 890, diğer bir kaynağa göre de 900 yıllarında üç keşiş kurmuştur.

Kilise, Trabzon Komnenosları döneminde ve XIX. yüzyılda iki kez onarılmıştır. Kapalı Yunan Haçı planındaki kilisenin ortası merkezi kubbeli, köşeleri de küçük tonozlu bir örtüye sahiptir. Mimari olarak Kapalı Yunan Haçı planı ile bazilika planı bir araya kaynaştırılmıştır. Apsis yuvarlak ve üç bölüm halindedir. Duvarları yalancı kemerlerle üç ayrı bölüme ayrılmış, bunların ortalarına da birer pencere açılmıştır.

Kilisenin kuzeydoğu köşesine dikdörtgen planlı bir şapel eklenmiştir. Ancak bu şapel yıkılmış olup, yalnızca apsisin yuvarlak olduğu görülmektedir. Apsis nişi içerisinde Bizans devrine tarihlendirilen fresk kalıntıları bulunmaktadır.


Başmahalle Kilisesi (Torul)


Gümüşhane, Torul ilçesinin 30 km. güneybatısındaki Gümüştuğ Köyü’nde bulunan Başmahalle Kilisesi XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Üç nefli kilise 11.16x7.96 m. ölçüsünde bazilika planlıdır. Üst örtüsü beşik tonozlu olup, dört sütun ve dört paye ile desteklenmiştir. İbadet mekanı fresklerle bezenmiş ve İncil’den alınma sahneler buraya resmedilmiştir. Günümüze apsis cephesi yıkılmış olarak gelebilmiştir.



Ayana Mahallesi Kilisesi (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesi, Gülaçar Köyü Ayana Mahallesi’nde bulunan kilisenin ne zaman yapıldığı bilinmemekle beraber yapı üslubundan XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapıldığı sanılmaktadır.

Kilise dikdörtgen planlı, tek apsidli, tek nefli bir yapıdır. Duvarları yontma taştan yapılmıştır. Batı yönünden içerisine girilen kilise özgünlüğünü kısmen korumuştur. Üst örtüsü kırma çatılıdır.




Emirler Mahallesi Kilisesi (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesi, Büyükçit Köyü Emirler Mahallesi’nde bulunan kilisenin yapım tarihi bilinmemektedir. Bununla beraber XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapıldığı sanılmaktadır.

Kilise 10.20x5.50 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli ve tek apsidlidir. Moloz taştan yapılmış olan kilisenin içerisindeki sekiz sütun beşik tonozlu üst örtüyü taşımaktadır. Kilise önündeki narteks bölümü günümüze gelememiştir.


Masura Kilisesi (Torul)


Gümüşhane, Torul ilçesi Karaca Mahallesi’nde bulunan kilise XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır.

Kilise tek nefli, dikdörtgen planlı bir yapıdır. Güney cephesinde yontma taştan giriş kapısı bulunmaktadır. Kilisenin tümü moloz taşla örülmüş, üzeri de beşik çatı ile örtülmüştür. Apsidi beş nefli olup, dışarıya taşkındır. Günümüzde harap bir durumdadır.





Ağrıt Kilisesi (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesi Cebeli Köyü, Küpçüler (Ağrıt) Mahallesi’nde bulunan bu Ermeni kilisesi XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise dikdörtgen planlı, moloz taştandır. İki apsidli olan kilisenin apsidlerinden biri yıkılmış ve günümüze gelememiştir. Üst örtüsü tonozlu olup, diğer kiliselerden farklı olarak ikinci bir örtü ile tamamlanmıştır. Günümüze harap bir durumda gelebilmiştir.

___________________________________________________________________________

ÇöL FıRtInAsI

Atalar Kilisesi (Torul)

Gümüşhane Torul İlçesine 27 km. uzaklıkta Atalar Köyü’nün Aydınlar Mahallesi’nde bulunan bu kilise XIX.yüzyıla tarihlendirilmektedir.

Kilise dikdörtgen bazilika planlı olup, üzeri iki yönlü bir çatı ile örtülmüştür. Batı cephesindeki girişi köfeki taş sövelerle belirtilmiştir. Aynı zamanda burada aydınlatma pencereleri bulunmaktadır. Duvarları moloz ve düzgün kesme taştan yapılmıştır. İç mekanda üst örtüyü taşıyan ve kiliseyi neflere ayıran sütunlar bulunmakta olup, bunlar birbirlerine gergilerle bağlanmıştır.

İbadet mekanının duvarlarında fresko izleri görülmektedir. Günümüze iyi bir durumda gelmiştir.


Arılı Kilisesi (Torul)

Gümüşhane Torul ilçesi Arılı Köyü’nde bulunan kilise, XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapılmıştır.
Kilise dikdörtgen planlı, tek apsidli, tek nefli bir yapı olup, duvarları düzgün yontma taş ve moloz taştan örülmüştür. Üzeri beşik tonozla örtülüdür.


Güzeloluk Köyü Kilisesi (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesinin 32 km. güneybatısındaki Güzeloluk Köyü’nde bulunan kilise, XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise 8.80x5.10 m. ölçüsünde dikdörtgen planlı, üç nefli bazilika plan düzenindedir. Kilisenin güneybatı cephesinde giriş kapısı bulunmaktadır. Moloz taş ve kesme taştan yapılan kilisenin güney ve kuzey cephelerinde üçer penceresi bulunmaktadır. Apsid ve yan apsidler yarım yuvarlak ve dışarıya taşkındır. Bunların üzerlerinde birer mazgal pencere vardır. İbadet mekanının içerisinde İsa ve dört İncil yazarının isimleri ile sembolleri bulunmaktadır.


Mesehor Kilisesi (Torul)

Gümüşhane Torl ilçesi, Harmancık Köyü Mesehor Mevkiindeki bu kilise bir Ermeni kilisesi olup, XIX.yüzyılın ikinci yarısında yapıldığı sanılmaktadır.

Kilise dikdörtgen planlı, düzgün yontma taş ve moloz taştan yapılmıştır. Batı cephesindeki girişi yontma taştan yuvarlak kemerli ve alınlıklıdır. Kilisenin üzeri beşik tonozludur. Günümüze harap bir durumda gelmiştir. Yalnızca kilisenin yakınındaki yıkık durumdaki şapelde fresk izlerine rastlanmasına rağmen Mesehor Kilisesinde herhangi bir bezemeyle karşılaşılmamıştır.


Şişe (Çengelli) Mahallesi Kilisesi (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesi Cebeli Köyü, Şişe (Çengelli) Mahallesi’nde bulunan kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Avlu içerisindeki kilise dikdörtgen planlı olup, iç mekandaki sütunlarla üç nefe ayrılmıştır. Birbirlerine ve duvarlara kemerlerle bağlanmış olan bu sütunlar kırma çatılı üst örtüyü taşımaktadır. Apsid içten ve dışarıdan yarım yuvarlak ve dışa taşkındır. Duvarlar moloz ve kesme taştan yapılmıştır. Yapı içerisinde fresko izleri bulunmaktadır. Kilise günümüze iyi bir durumda gelmiştir.


Manat Kilisesi (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesi, Gülaçar Köyü’nde bulunan bu kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise dikdörtgen planlı, üç nefli ve üç apsidlidir. Kilisenin beden duvarları moloz taştan, giriş kapısı ise düzgün yontma taştan örülmüştür. İç mekan sütunlarla üç nefe ayrılmıştır. Dışa taşkın üç apsid üzerinde birer mazgal penceresi bulunmaktadır. Kilisenin üzeri beşik tonozla örtülmüştür.



Uğurtaş Köyü Kilisesi (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesi Uğurtaş Köyü’nde bulunan kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Dikdörtgen planlı olan kilise altı sütunla üç nefe ayrılmıştır. Bu sütunlar kemerlerle birbirlerine ve duvarlara bağlanmıştır. İbadet mekanının üzeri bir kubbe ile örtülmüştür. Ancak kubbenin bir bölümü yıkılmıştır. Apsid üç bölümlü olup, dışarı taşkındır. Kesme taştan dikdörtgen çerçeve içerisinde ve üzerinde alınlığı bulunan giriş kapısı orijinalliğini korumaktadır.



Alpullu Mahallesi Kilisesi (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesi Uğurtaş Köyü Alpulu Mahallesi’nde bulunan bu kilise XIX.yüzyılda yapılmıştır.

Kilise dikdörtgen planlı olup, iç mekandaki sütunlarla üç nefe ayrılmıştır. Bunların üzeri beşik tonozlarla örtülüdür. Kilisenin yapımında moloz taş kullanılmış, köşe ve girişte yontma taş kullanılmıştır. Kilisenin girişi orijinalliğini korumuştur. Apsidi üç nefli ve dışarıya taşkındır.

___________________________________________________________________________

ÇöL FıRtInAsI

Gümüşhane Doğal Güzellikleri


Tomara Şelalesi (Şiran)


Gümüşhane Şiran İlçesine 25 km. uzaklıkta bulunan Seydibaba Köyü’ndeki Tomara Şelalesi 15-120 m. genişliğinde kayalık bir alandan çıkarak 25 m. yükseklikten aşağıya dökülmektedir.

Kayalara vurarak yatağına dökülen şelalenin sesi 2 km. uzaklıktan duyulmaktadır. Vadide suyun akış düzeninde oluşturulan alanlar rafting yapılabilecek durumdadır. Ayrıca şelale ve çevresinde zengin bir doğa zenginliği bulunmaktadır.

Şelale çevresinde dinlenme ve piknik yapmak amaçlı tesisler bulunmaktadır.


Artabel Gölleri Tabiat Parkı (Torul)


Gümüşhane ili Torul ilçesi Gülaçar Köyü’nden geçen Artabel Deresi çevresinde Yıldız gölleri, Beş göller, Karanlık göller gibi isimlerle anılan krater gölleri bulunmaktadır. Bu göller Gümüşhane il merkezine 60 km. uzaklıktadır. Bu bölge iki ayrı jeolojik zaman diliminde oluşan volkanik aktiviteye bağlı formasyonlarla kaplı olup, toplam 18 adet buzul/krater gölü bulunmaktadır. Bu göllerin başlıcaları Zigana Köyü yaylalarında Limni ve Kuzu gölleri, Yağmurdere sınırları içerisinde Şakir Göl, Kürtün Sarıbaba'da Karagöl, Dörtkonak Yaylasında Aygır Göl, Dipsiz Göl gelmektedir.
Bu yöre Milli Parklar Kanununa göre Artabel Gölleri ve çevresinin 5859 hektarlık kesimi “Artabel Gölleri Tabiat Parkı” olarak ilan edilmiştir. Bu parkta bozayı, kızıl keçi, yaban domuzu, kurt, çakal, tilki, gelincik, kaya sansarı, ağaç sansarı, porsuk, tavşan, tarla sincabı, köstebek, kör fare, cüce yarasa gibi memeli hayvanların yanı sıra kaz, yeşilbaş, atmaca, şahin, kartal, akbaba, kerkenez, doğan, keklik, bıldırcın, su tavuğu, çulluk, güvercin, ebabil, ibibik, toygar, kuyruk sallayan, kuzgun, ispinoz gibi kuşlar yaşamaktadır. Ayrıca Artabel gölü ve çevresindeki diğer göller ile akarsularda alabalık ve yılanbalığı bulunmaktadır.


Limni Gölü (Torul)

Gümüşhane Torul ilçesi Zigana Köyü Saronay Yaylasında bulunan Limni Gölü ve çevresi zengin doğal güzelliği flora ve faunası ile ünlü olup, yöre halkının dinlenme ve mesire yerlerindendir.

Göl çevresinde dinlenme tesisleri bulunmaktadır.


Gümüşhane Mağaraları

İkisu Mağarası (Merkez)


Gümüşhane İkisu Köyü’nün Bahçecik Mahallesi’nde bulunan İkisu Mağarası dik bir kaya üzerinde olduğundan mağaraya ulaşım oldukça zordur.

Bu mağara Harşit Çayı’nın kuzeyindeki dağların zirvesini oluşturan kireçtaşı kayalar içerisinde oluşmuştur. Mağara içerisinde dikit ve sarkıtlar bulunmakta olup, tabanının büyük bölümü de damla taşlarla kaplıdır. Bu bölümlerde içerisi su ile dolu havuzlar bulunmaktadır.


Ardıçlı Mağarası (Merkez)


Gümüşhane Dörene Köyü yakınında Üçbacak Tepe’nin son derece dik kayalık yamaçlarında bulunmaktadır.

Mağaranın oldukça geniş ve yüksek bir girişi olup, buradaki kalıntılardan bir dönem insanların burada yaşadıkları anlaşılmaktadır. Mağaranın sonlarına doğru da 15 m.lik dik bir inişten sonra oldukça geniş bir alana ulaşılmaktadır.

Mağarada damlataş oluşumları çok az olmasına rağmen son bölümdeki salon sarkıt ve dikitlerle görkemli bir görünümdedir.


Karaca Mağarası (Torul)


Gümüşhane’nin 17 km. kuzeybatısında, Torul İlçesi, Cebeli Köyü’nün Karaca Mahallesi yakınlarındaki Kırantaş Mevkiinde bulunan Karaca Mağarası deniz seviyesinden 1.550 m. yüksekliktedir.

Mağaranın giriş kısmı ile en son noktası 105 m. olup, 1.500 m2 genişliğindedir. Mağara yatay olarak gelişmiş ve elipse benzeyen dört ayrı mekanın birleşmesinden meydana gelmiştir. Bu bölümlerden ikisi kaya çatlaklarından sızan suların oluşturduğu damlataşlar ile ikiye bölünmüş ve böylece içerisi altı ayrı mekana bölünmüştür. Buradaki damlataş oluşumları çeşitli renklerde ve şekillerde çok zengin bir görünümdedir. Bu oluşumlar sarkıtlar, dikitler, sütunlar, bayrak şekilleri, org desenli duvarlar, mağara çiçekleri, mağara incileri, traverten havuzları ve traverten basamakları gibi şekiller almıştır.

Karaca Mağarası sağlık turizmi yönünden, özellikle solunum rahatsızlıklarına iyi gelmektedir. Karaca Mağarası 1996 yılında turizme açılmıştır.


Akçakale Mağarası (Merkez)


Gümüşhane’nin doğusunda, il merkezine 10 km. uzaklıkta bulunan Akçakale Mağarası Akçakale Köyü’nün sınırları içerisindedir.

Bu mağara, Mart 1996’da Mustafa Levent tarafından bulunmuştur. Mağarada bu güne kadar yapılan bilimsel araştırmalar ve proje çalışmaları Karadeniz Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prf. Dr. Remzi Dilek ve ekibi tarafından yürütülmektedir.

Akçakale mağarası 18.500 m2’lik bir alana yayılmış olup, kalın katmanlı ve bol çatlakları olan üst kratese kalkerlerinin aşınması sonucu meydana gelmiştir. Deniz seviyesinden 1.585 m. yükseklikte olan bu mağara 1.490 m.ye kadar alçalmaktadır. Mağaranın uzunluğu yaklaşık 290 m. olup, tavan yükseklikleri ise bazı yerlerde 40 m.yi aşmaktadır. Mağara içerisinde düzenli bir akarsu olmamakla beraber iç kısmınde dört ayrı küçük gölcük bulunmaktadır.

Nem oranı oldukça yüksek olan mağarada sarkıt, dikit, mağara incisi, mağara çiçeği, flama, duvar travertenleri gibi damlataşları yoğun biçimde bulunmaktadır. Günümüzde bu mağaranın turizme kazandırılması için çalışmalar yapılmaktadır.


Arılı Mağarası (Torul)


Gümüşhane Torul ilçesi Arılı Köyü’ne 1 km. uzaklıkta bulunan bu mağaranın oldukça dar bir girişi vardır. İçerisi geniş odacıklardan meydana gelmiştir. Tavan yükseklikleri 10 m.yi bulmakla beraber içeride daha alçak mekanlar da bulunmaktadır.

Mağara içerisinde çeşitli renklerde sarkıt ve dikitler olup, özellikle damlataşlar geniş ve dar sütunlar halindedir.



Üç Bacalı Mağara (Merkez)

Gümüşhane Karamustafa Köyü’nün kuzeyindeki dağlık alanın üzerinde bulunan Üç Bacalı Mağara’nın deniz seviyesinden yüksekliği 2.100 m.dir.

Üç Bacalı Mağara yatay ve oldukça dar bir girişten sonra, tavanın çökmesi ile oluşan daha geniş bir girişi bulunmaktadır. Bu giriş 4 m. derinliğinde, 10 m. çapında olup, buradan tabanı kaya blokları ile kaplı oldukça basit bir mekana geçilmektedir. Burada tavan yüksekliği 10-19 m. arasındadır.

Mağara açık gri ve saf kireç taşından oluşmuş, orta bölümden sonuna kadar damlataş oluşumları son derece zengindir. Ayrıca mağara sonunda 10 m. uzunluğunda ve 1 m. derinliğinde bir göl bulunmaktadır. Bu gölün suları damlataş oluşumlarının başlıca nedenidir.


Altıntaş Mağarası (Köse)


Gümüşhane Köse ilçesi Altıntaş ve Yenice köyleri arasında Mağara Sırtı denilen mevkide bulunmaktadır. Mağaranın uzunluğu 295 m. olup, en derin noktası 37 m.ye ulaşan, yatay yönde gelişmiş bir mağaradır.

Altıntaş Mağarası Malm-alt kretase yaşlı kireçtaşları içinde oluşmuştur. Bu kireçtaşları gri, bej renkli resifal karekterde masif görünümdedir. Çok kırıklı ve faylı olması nedeniyle yoğun bir şekilde karstlaşmıştır. Mağara içerisinde sarkıt, dikit sütun, çeşitli renk ve desende rengarenk damlataşı şekilleri çok motifli şekiller bulunmaktadır.

Gümühane’de bu mağaralar dışında; İnönü Mağarası, Geremezini Mağarası, Mamatlar Mağarası , Cingora Mağarası, Küçük Cingora Mağarası, Karşı Mağara, Köroğlu Mağarası Kırkgöz Mağarası, Üstü açık Mağarası,Yaylım Mağarası, Kartalkaya Mağarası, Kaban Başı Mağarası, Arsa Mağarası, Köprübaşı Mağarası, Ambela Mağarası,Taşbaşı Mağarası bulunmaktadır.

Örümcek Ormanları Tabiat Koruma Alanı (Kürtün)

Gümüşhane Kürtün ilçesi sınırları dahilinde bulunan Örümcek Ormanlarında Avrupa’nın en yüksek köknarları ile Türkiye’nin en uzun ladin ağaçları bulunmaktadır. Bunlardan köknarlar 61.50 m., ladinler de 57.60 m. ye ulaşmaktadır. Bu ağaçlardan bazıları koruma altına alınmış ve Anıt Ağaç olarak tescil edilmiştir.

___________________________________________________________________________

ÇöL FıRtInAsI