PASKALYA ADASI


Paskalya Adası, (İspanyolca Isla de Pascua,Rapanui dilinde Rapa Nui) Büyük Okyanus'un güney doğusunda Şili'ye bağlı bir ada.

Şili sahillerinden 3.700 km, Tahiti'den ise 4000 km uzaktadır. Çok izole kalmış bu adaya, üzerinde yaşam olan en yakın yer Pitcairn Adası'nın bile 2000 km batısındadır. 2002 yılı itibarıyla 3.791 kişilik nüfusa sahiptir.

Nemrut ile Paskalya Adası Yeryüzünde birbirinden çok uzakta iki bölge... Biri güney yarıkürede okyanusun ortasında küçük bir adada, öteki kuzey yarıkürede Dogu Anadolu’da bir dagın tepesinde... Her ikisi de yüzyıllardır bir türlü çözülemeyen ortak bir gizemi barındırıyor.

Yeryüzünün hemen hemen her yanında, tarih boyunca gelmis geçmis tüm uygarlıklar arkalarında, kimileri varlıgını sürdüren kimileri yok olmus, türlü amaçlarla ve türlü biçimlerde insa edilmis dev tas yapılar bırakmıslar. Ne var ki bunlardan yalnızca Paskalya Adası’ndaki dev heykeller ile Nemrut Dagı’ndaki dev heykeller, dünyada üçüncü bir örnegi olmayan ortak bir özellige sahip. Çünkü yeryüzünün baska hiçbir bölgesinde, zemine oturtulmus böylesi heykeller yok.

10.000 tonluk kayalar dağlardan koparılmıştı.10 ile 20 metre arasında değişen bu dev heykeller,kimileri 50.000 tonu aşan kapasitesiyle sanki birileri onları hareket ettirecekmiş gib durmaktalardaydı.

Araştırmalar,heykellerin ilk yapıldıklarında şapkalı olduklarını göstermiştir;ama şapkalar bile heykellerin kökenini bulmaya yetmemektedir.Şapkanın yapımında kullanılan 10 tonluk taşlar,gövdelerinden ayrı bir yerde bulunuyordu.Üstelik gövdelere oturtulmaları için metrelerce yukarıya kaldırılmaları gerekiyordu.

Paskalya adası herhangi bir kıta,ya da uygarlıktan çok uzaktadır.Adalılar güneş ve yıldızlarla,başka ülkelerde olduğundan daha ilgilidir.Volkanik bir ada olduğu için adada ağaç yetişmez.

Taş dev heykellerin kütükler üzerinde taşındığını öne süren alışılmış açıklama yolu ,o bakımdan burada hepten geçersizdir.Üstelik ada 2000 kişiyi besleyecek kapasitededir.Paskalya adasında şimdi bile birkaç yüz yerli yaşar.Bir geminin taş işçilrine yiyecek ve giyecek eşyası getirmesi imkansızdır.Öyleyse taşları dağlardan söken,heykelleri yapan ve bugün durdukları yere taşıyan kimlerdi.Heykeller nasıl işlenmiş,cilalanmış ve dikilmişlerdi?Taşı başka ocaklardan cıkarılan şapkalar nasıl yerleştirilmekteydi.

Çok canlı hayal gücüne sahip insanlar,Mısır piramitlrininbüyük bir işçi ordusu tarafından yapıldığını ilri sürseler bile,hiç kimse aynı yöntemi burada uygulandığını düşünemez;çünkü yetrli insan gücü yoktur.Adada yaşayabilecek 2000 insanın,ilkel araçlarıyla gece gündüz çalışsalar bile,çelik sertliğindeki volkanik kayaları yerinden söküp işlemeleri imkansızdır.Hem nüfusun büyük bir çoğunluğu çorak toprakları sürmek,bir bölümü besin kaynaklarını araştırmak zorundadır.

Paskalya Adası’ndaki heykelleri kimlerin ne amaçla diktikleri ve bu heykellerin neyi simgeledigi hâlâ bilinmiyor.





Ada'yı ilk gören Avrupalılar muhtemelen korsan Edward Davis ve adamlarıdır. Davis 1687 yılında Galapagos Adaları'ından gelip, Horn Burnu'na doğru yol alırken, tesadüfen ufukta bu adayı görür ve bunun, var olduğu söylenen Güney Kıtası olduğunu düşünür. Ancak karaya çıkmak mümkün olmaz.

Ada bugünkü ismini 1722 yılının Paskalya bayramının arifesinde, ticari amaçlarla gemisiyle buradan geçerken burada karaya çıkan Jakop Roggeveen'den almıştır. Roggeveen ertesi gün Paskalya olduğundan adaya Paasch Eyland (Paskalya Adası) demiştir. Carl Friedrich Behrens'in, katıldığı bir seferden sonra Leipzig'de yayınladığı bir rapor, dikkatleri o zamana kadar çok az tanınan bu adaya yöneltir.

Daha sonraki kaşif İspanyol Don Felipe Gonzales, adayı İspanyol Krallığı tabiyetine almıştır. Gonzales 15 Kasım 1770'te adaya inmiş, çeşitli noktalara İapanyol egemenliği adına haçlar yerleştirmiş, adaya San Carlos adını vermiştir. Ancak takip eden yıllarda İspanya, bu işgalle ilgilenmeyip, kayıtsız kalmıştır.

İkinci güney seyahati sırasında, 13-17 Mart 1774 tarihleri arasında, James Cook da adayı ziyaret etmiştir. James Cook adadan fazla etkilenmemiş ve seyir defterine "Hiç bir millet, bu adayı araştırma onuruna ulaşmak için savaşmaz. Bu gemi seyahati sırasında bize bu adadan daha az sunacak şeyi olan ada yoktur" diye not düşmüştür.

1786 yılında Fransız kont Jean-François de la Perouse, yelkenle dünyayı dolaşırken, 16. Ludwig'in emriyle adanın haritasını çıkarmak, güney okyanusu halkını araştırmak maksadıyla adaya inmiştir.

Avrupalı ada misafirlerinin beraberlerinde adaya hastalık da getirmeleri ada nüfusunun gerilemesine sebeb olmuştur. Tarihin karanlık sayfalarından biri de, Perulu köle tacirlerinin, adaya 1859-1861 yılları arasında seferler düzenlemesi ve yaklaşık 1500 ada sakinini köle olarak çalıştırmak amacıyla beraberlerinde götürmeleri olmuştur. Bu durumlar ve çiçek hastalığı salgını, 1877 yılında ada nüfusunun 111 kişiye kadar düşmesine sebeb olmuştur.

1882 yılında Almanlar da adaya etnolojik incelemeler yapmak gayesiyle gelmişler, örf, adet, yazı, dil gibi tanımlamaları yapmışlardır. Adadaki Moai adı verilen insan heykellerinin 1886 yılında ilk defa fotoğraflarını çeken kişi ise ABD'ye ait Mohican gemisi ile buraya gelen, gemi doktoru William Thomson'dur.

Dünyaca ünlü, her turistik kitapta anlatılan taş heykeller Moai diye adlandırılırlar. Pater Sebastian Englert, bu heykellerden 638 tanesini numaralandırmış ve kategorize etmiştir. Esasında bu heykellerin daha önceden 1000 adedin üstünde olduğu tahmin edilmektedir.

Çok sayıda araştırmaya rağmen bunların ne amaçla yapıldığı bilinmemektedir. Tam ne zaman yapıldığı da bilinmeyen heykellerin, M.S. 1000 ile 1600 yılları arasında inşa edildiği tahmin edilmektedir. Yine tahminlere göre bu taş heykeller yerlilerin ruhlarla iletişim kuran atalarıdır. Boyları 1 ile 20 m arasında değişen Moailerin en büyüğünün ağırlığı 50 tondur. Adanın doğusundaki Rano Raraku yanardağının tüf ve taşlarından yontulmuştur. Ahu adı verilen platformlar üzerinde yerleşmiş heykeller, bakışları yerleşim bölgesini görecek şekilde yerleştirilmişlerdir. Ahular o kadar güzel işlenmişlerdir ki yontma taş plakalarının arasına bıçak sırtı bile sığmaz.

___________________________________________________________________________