Hanlar - Hamamlar
İslam medeniyetinde Sosyal müesseselerin başında kervansaraylar ile hanlar gelir ve yol üzerindeki durak yerlerinde ve şehirlerle kasabalarda yapılmışlardır.


Bunlar birbirinden farklı olup ortası avlu ve çevresi geniş kerevetle çevrili olanlarına kervansaray denilirdi, bunların odaları yoktu; herkes o kerevetler üzerinde oturup yatardı; hanlar da ise odalar vardı; hanlar bugünkü otellere benzerlerdi; kervansaraylar ise umumî misafirhanelerdi. Buralara konuk olanlar hangi din ve mezhebe mensup olurlarsa olsunlar üç gün yiyip içip yatarlar ve para vermezlerdi.

Kervanların ve yolcuların dar vadi ve korkulu yerlerden geçerlerken bir taarruza uğramamaları için böyle yerlere devlet tarafından vergilerden muaf olarak derbentçi bekçiler konmuştu; bunlar bir köy halinde o geçit yeri civarına iskân edilmiş olup bu hizmet kendilerinden sonra çocuklarına ve akrabalarına verilmişti. Derbendciler silahlı olup geçecek yolcu kervan ve kafileleri taarruzdan muhafaza ile yükümlü idiler.